HOOGERSMILDE

Oord met vele verrassingen

Hoogersmilde was voor de gemeentelijke herindeling, eind vorige eeuw, nog een van de drie kernen van de gemeente Smilde. Erna werd het, samen met de gemeenten Beilen en Westerbork, gemeente Midden-Drenthe. Een gemeente waar veel te beleven valt. Alhoewel de beide laatst genoemde plaatsen misschien wel bekender zijn, heeft Hoogersmilde de meeste toeristische overnachtingen in Midden-Drenthe. Met elkaar zijn er tal van plekken die de moeite waard zijn om bezocht te worden. Wat bijvoorbeeld te denken van het "Herinneringscentrum Westerbroek", of van een geheel andere orde "Speelstad Oranje". Voor geïnteresseerden in wetenschap is er wel iets te vinden (radiotelescoop), kunst (diverse musea) of het historisch dorpje Orvelte. Afijn, in de gemeente Midden-Drenthe bent u niet snel uitgekeken. Het gebeid Smilde is ontstaan, was enige eeuwen geleden een woest ontoegankelijk oord van moerassen, plassen meren, hoogveen en heide afgewisseld op enkele hogere gedeelten door bos en zandverstuiving. Vanuit Assen gaande naar het zuiden liep in de zestiende eeuw nog de verbinding over Halen, Diever enz. Slechts een deel van Smilde, nl. Hoogersmilde bestond in die tijd reeds. De weinige mensen die daar woonden brachten op bescheiden schaal veen in ontginning. De Drentse Hoofdvaart werd gegraven in 1768-1780. In die tijd vestigden zich hier duizenden kanaalgravers en veenarbeiders uit allerlei oorden. De turfgraverij werd op grote schaal aangepakt. Hijkersmilde en Kloosterveen zijn ontstaan in 1771 en in 1823 in Bovensmilde. In die tijd ontwikkelde de scheepvaart snel. Smilde is in hoofdzaak een agrarisch dorp. De akkerbouwbedrijven nemen het grootste deel van de totale oppervlakte voor hun rekening. De laatste jaren wordt er in Smilde veel aan vervangende teel gedaan zoals het telen van lelies en pompoenen. Tegenwoordig is Smilde de plek voor de waterrecreant door de aanwezigheid van de Turfroute, een toeristische vaarroute door de delen van Drente, Friesland en Overijssel. Natuurlijk zal ook het Nationale Park het Drents-Friese Wold u hier niet ontgaan, voor vele Hoogersmildergers hun 'achtertuin'.  Hoogersmilde heeft in de directe omgeving van winkels en nu ook een restaurant en lunchroom een aanlegsteiger voor de pleziervaart met alle sanitaire voorzieningen.

Veenesluis

De Drentsche Hoofdvaart kent zes pitterske sluisjes met hun gemalen. Als u van Hoogersmilde langs de vaart richting Meppel fiest, passeert u de Veenesluis, gelegen midden in een verbindingszone tussen twee natuurgebieden. De Provincie Drenthe beheert de sluis en is eigenaar van de sluiswachterswoning. De sluiswachter woont tegenwoordig elders en daarom is er tijdens de zomermaanden in de woning een expositie ingericht. De expositie laat u zien welke rol de kanalen spelen in de aanvoer en afvoer van water, wat beroepsvaart in Drenthe inhoudt en wat de provincie doet om de kanalen diervriendelijk te maken. U kunt kennis maken met de geschiedenis van de Drentse kanalen, een video zien over beheer en gebruik en de rol van de vele soorten bruggen. De sluiswachterwoning is geopend gelijk met de tijden waarop de sluis bediend wordt: tot 15 september van maandag to zaterdag tussen 8.30 uur en 16.30 uur, in de schoolvakantie ook op de zondag. U kunt het beste aankomen vanaf de 'stille' kant van het kanaal, via het sluisterrein en de sluis. De toegang is vrij, u komt zo binnenlopen.

Blauwe meren

In een prachtig natuurgebied niet ver van de Drentse Hoofdvaart liggen een aantal zandgaten. Sinds 1905, toen zich daar een steenfabriek in Hoogersmilde vestigde, wordt er zand gewonnen voor de fabricage van kalkzandsteen. In de zomerperiode kan er in de 'meertjes' die daar zijn ontstaan naar hartelust, tegen een kleine vergoeding, gezwommen worden in water dat zo blauw is da het op de Middelandse zee lijkt. Gebruikmakend van een fiets- of wandelroute is het bij mooi weer goed rusten op het stand van de "Blauwe Meren".  Het voor recreatie geschikt gemaakte zandgat is sinds de jaren '70 niet meer in productie. Dit geldt wel voor het gat vlak achter de fabriek, waar nog volop zand uitgezogen wordt, dit is in verband met gevaar voor instorten voor het publiek afgesloten.